Sector
  • Vmbo onderbouw
  • Havo onderbouw
  • Vwo onderbouw
  • Gymnasium onderbouw
Leerplankundig thema
  • Schoolbeleid
  • Professionalisering
  • Leerstijlen
  • Betekenisvol leren
  • Onderzoekend en ontwerpend leren

Structuur en duidelijkheid

18-8-2015
​​Structuur en duidelijkheid in de lessen is van belang voor leerlingen. Een heldere didactische structuur en gestructureerde opbouw van lessen biedt leerlingen overzicht en houvast, en daar hebben vooral jongens behoefte aan. Structuur en duidelijkheid heeft ook te maken met heldere grenzen. Jongens werken graag voor docenten die grenzen aangeven en consequent omg​aan met het overtreden van deze grenzen. Structuur kan ook worden verkregen door een overzichtelijke inroostering van lessen.
 
Wat kan de docent doen?Hoe doet de docent dat
De docent zorgt voor duidelijkheid tijdens instructie en het uitvoeren van taken.

De docent zorgt ervoor dat de lessen herkenbaar en gestructureerd zijn opgebouwd zodat leerlingen weten waar ze aan toe zijn.

De docent zorgt ervoor dat taken overzichtelijk worden aangeboden, omdat jongens moeite hebben meerdere taken tegelijk of kort na elkaar uit te voeren. Door het geven van duidelijke opdrachten en structuur weten jongens beter wat er van ze verwacht wordt.

Overigens kan teveel structuur of teveel duidelijkheid bijdragen aan een niet-actieve leerhouding.
Docenten hanteren een heldere didactische structuur en benoemen de verschillende onderdelen geregeld tijden de les. Denk aan:
  • elke les starten met voorkennis activeren;
  • bespreken wat behandeld gaat worden in de les;
  • planning doornemen met leerlingen;
  • regelmatig aangeven wat de volgorde van activiteiten is;
  • toezicht op de agenda;
  • huiswerk op (een vaste plek op) het bord schrijven.

Enkele voorbeelden van docenten:

"Ik geef stap voor stap aan wat ik ga doen. Jongens worden onrustig als de structuur er niet is. Meisjes kunnen het meer laten komen zoals het komt."  

"Het huiswerk voor de volgende keer staat op het bord, maken 6.3, daar krijg je nu tijd voor, ik wil dat je je tijd goed besteedt, je kunt mij vragen stellen, ga rustig aan de slag, ik zal zacht muziek aanzetten, als je je eigen muziek aan wilt hebben, is dat ook goed (zacht dan wel). Tot 10.50 uur werken we in stilte. Het is een stilteblok, dus niet overleggen, ook al gaat het over de stof, eerst zelf met de vragen aan de slag. Vragen bewaar je tot die tijd even, noteer de vraag, of sla de opgave even over… na het stilteblok  mag je overleggen met elkaar. Het stilteblok gaat nu in…"

''Docenten schrijven bij elke les op het bord welke lesinhoud aan bod komt, wat er verwacht wordt van de leerling en wat het huiswerk is. Het huiswerk wordt doorgaans ook in Magister gezet, zodat absente leerlingen weten wat er voor de volgende les gedaan moet worden. Volgens een van de docenten is dit ook handig voor jongens die regelmatig niet kunnen teruglezen wat ze in hun agenda gezet hebben, of het helemaal niet hebben genoteerd. De leidinggevende merkt op dat jongens vaker dan meisjes vragen of het huiswerk wel in Magister wordt gezet, en ook dat jongens vaker vertellen dat ze de informatie in Magister gebruikt hebben.''

Wanneer leerlingen een grotere opdracht krijgen kunnen docenten helpen met het behouden van het overzicht. Een docent illustreert dit als volgt:

"Een opdracht met veel papier deel ik niet gelijk in z’n geheel uit, we doen het in stappen, anders is het te veel. Ik houd het eenvoudig, we gaan nu dit doen, straks gaan we dat doen, dat leg ik straks uit. Dan is het makkelijker om de klas telkens ‘terug te pakken’".

 "Bij projecten bijvoorbeeld is het verstandig om de omvang van een project binnen de perken te houden. Voorkom teleurstellingen door de omvang met de jongens behapbaar te houden."

"Gebruik een stappenplan, een gestructureerde opbouw met een overzichtelijke beschrijving, waardoor de opdracht in behapbare delen wordt gesplitst en de jongens het werk minder voor zich uit kunnen schuiven."
De docent geeft de grenzen aan en gaat ook consequent om met deze grenzen. Grenzen aangeven werkt volgens de docenten, mits je het verbindt aan de verantwoordelijkheid van de leerlingEnkele citaten van docenten over grenzen aangeven:

"Ik bied structuur door bij elk onderdeel in de les aan te geven of ze wel of niet mogen praten. Wanneer ik duidelijkheid in activiteit en gedrag bied, dan kan ik leerlingen er ook op aanspreken. Dan zeg ik: ‘Bewaar het praten even’." 

"De ervaring leert dat jongens straf accepteren als ze over de grens gaan. Ze hebben een groot  rechtvaardigheidsgevoel. Als je een maatregel treft tegen de ene, moet dat bij de ander dezelfde maatregel zijn. Jongens vinden het belangrijk dat je consequent bent. Dan hebben ze respect voor jou."

"Ik ben in het lesgeven ‘direct’, ik werk vanuit actie-reactie. Ik ben duidelijk in het stellen van grenzen, en verbind er bij een overtreding direct consequenties aan. Daar bedoel ik niet straffen mee. Ik verbind het direct met de eigen verantwoordelijkheid." 

"Ik spreek leerlingen aan met (lichte) humor. Maar ik eis ook dat ze rechtop zitten met een actieve houding, dat helpt met focussen. Ik denk dat ze het fijn vinden dat ik dat van ze vraag.''

Contactpersoon